7. Sınıf Hücre
Canlıların en küçük yapı birimine hücre denir.
Hücre dıştan içe doğru hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzere üç kısımda incelenir.
[b]HÜCRE ZARI[/b]
[b]BİTKİ HÜCRESİ[/b]
-Bütün canlılar bir ya da birden çok hücreden oluşmuştur.
-Hücreler canlının yapısal ve işlevsel birimidir.
-Yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesi sonucunda meydana gelir.
-Hücreler kalıtım materyali (DNA ve RNA) taşır ve yeni hücrelere aktarır.
-Tüm metabolik olaylar hücrede gerçekleşir.
[b]Hücreden Organizmaya[/b]
Doku: Aynı görevi yapmak için bir araya gelen aynı özelliği taşıyan hücre topluluğuna denir.
Organ: İki veya daha fazla dokunun oluşturduğu yapıya denir.
Sistem: Belli bir görevi yerine getirmek için bir araya getiren organ topluluğuna denir.
Organizma : Sistemlerin bir araya gelmesi sonucu oluşur.
Canlıların en küçük yapı birimine hücre denir.
Hücre dıştan içe doğru hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzere üç kısımda incelenir.
[b]HÜCRE ZARI[/b]
- Canlıdır.
- Esnektir.
- Seçici geçirgendir.
- Hücreye şekil verir ve onu korur.
- Hücrenin iç ve dış ortamı arasında madde alışverişini sağlar.
- Üzerinde por denilen delikler vardır.
- Hücrenin çekirdeği ile zarı arasında kalan yarı akışkan sıvı kısım sitoplazmadır.
- Sitoplazma içersinde hücrenin hayatsal faaliyetlerini gerçekleştiren organeller bulunur.
- Mitokondri
- Ribozom
- Endoplazmik retikulum
- Golgi aygıtı
- Lizozom
- Koful
- Sentrozom
- Plastitler
- Hücredeki görevi enerji üretmektir.
- Enerji ihtiyacının fazla olduğu kas hücrelerinde sayıları fazladır.
- Kendine has DNA sı olduğundan çoğalabilir.
- Oksijenli solunum yapan tüm hücrelerde bulunur.
- Hücredeki görevi protein sentezlemektir.
- Virüsler hariç tüm hücrelerde bulunur.
- mRNA, tRNA ve rRNA olmak üzere üç çeşidi bulunur.
- Ribozomlar hücrede bir organele bağlı olarak yada serbest olarak bulunurlar. Bağlı olanlar ER ye bağlıdırlar.
- Hücre içinde madde dolaşımını sağlar.
- Hücre zarını çekirdek zarına bağlayan kanallardan meydana gelir.
- Hücre bölünürken ER kaybolur.
- Üzerinde ribozom bulunanlara granüllü ER, ribozom bulunmayanlara ise granülsüz ER denir.
- Hücredeki görevi salgılama yapmaktır.
- Olgunlaşmış kan ve sperm hücreleri hariç tüm hücrelerde bulunur.
- Golgi aygıtı üst üste yığılmış keselerden meydana gelir.
- Golgi aygıtı tükrük bezi hücrelerinde, koku çıkaran bitki hücrelerinde çok sayıda bulunur.
- Hücredeki görevi maddeleri sindirmektir.
- Akyuvarlar hariç tüm hayvan hücrelerinde bulunur.Bitki hücrelerinde ise lizozomlara benzer yapılar bulunur.
- Hücre savunmasında da etkilidirler.
- Hücredeki görevi artık maddelerin ve besinlerin depolanmasıdır.
- Hücrede boşaltım görevini de yapar.
- Kofullar bitki hücrelerinde büyük, hayvan hücrelerinde ise daha küçüktür.
- Hücre bölünmesinde görev yapar.
- Sadece hayvan hücrelerinde bulunur, bitki hücrelerinde bulunmaz.
- Hücre çekirdeğinin yakınında yer alırlar.
- Yalnızca bitki hücrelerinde bulunur.
- Hücrelerde kloroplast, kromoplast ve lökoplast olmak üzere üç tip plastit bulunur.
- Kloroplast: Bitkilerde fotosentez olayının gerçekleştiği, bitkiye yeşil rengi veren plastitlerdir. Kendilerine özgü DNA ları olduğu için bölünme özelliğine sahiptirler.
- Kromoplast: Bitkilerdeki çiçek ve meyvelere sarı, turuncu ve kırmızı rengi veren plastitlerdir.
- Lökoplast: Bitkilerin ışık görmeyen renksiz plastitleridir. Bitkilerin besinlerinin depolandığı organeldir.
- Çekirdek hücrenin hayatsal faaliyetlerini yönetir. Aynı zamanda özellikleri sonraki hücrelere aktararak kalıtsal devamlılığı sağlar.
- Çekirdeği çıkartılan bir hücre yaşayamaz.
- Prokaryot hücre: Tek hücreli canlılarda görülen ve düzenli bir çekirdeği olmayan (çekirdek zarı olmayan) hücre çeşididir. Bu tip hücrelerde kalıtım maddesi sitoplazma içinde dağılmış durumdadır.
- Ökaryot hücre: Düzenli zarla çevrili bir çekirdeği olan hücre tipidir. Kalıtım maddesi çekirdeğin içinde yer alır.
[b]BİTKİ HÜCRESİ[/b]
- Sitoplâzmalarında plastitler vardır.
- Sitoplâzmalarında sentrozom bulunmaz.
- Hücre zarını çevreleyen hücre duvarı (hücre çeperi) vardır.
- Kofullar büyüktür.
- Şekilleri genellikle köşelidir.
- Sitoplâzmalarında plastitler yoktur.
- Sitoplâzmalarında sentrozom bulunur.
- Hücre zarının dışında hücre duvarı yoktur.
- Kofullar küçük veya bulunmaz
- Şekilleri genellikle yuvarlaktır.
- Hücre biyolojisinin tarihsel gelişimi ilk mikroskobun icadı yardımı ile başlar. Antonie van Leeuwenhoek (1632 – 1722) mikroskobu icat etti.
- İlk defa hücreyi gören kişi ise Robert Hooke (1635 – 1703) ismindeki İngiliz doğa bilimcisiydi. Hooke ilk defa mantar hücresini incelemiştir. İncelenen mantar ölü bir ağaç kabuğuydu.
- Matthias Schleiden (1804 – 1881) adında bir Alman bilim adamı, bütün bitkilerin hücre taşıdığını ortaya koydu.
- Theodore Schwann (1810 – 1882) hayvanların da hücrelerden meydana geldiğini gözlemledi.
-Bütün canlılar bir ya da birden çok hücreden oluşmuştur.
-Hücreler canlının yapısal ve işlevsel birimidir.
-Yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesi sonucunda meydana gelir.
-Hücreler kalıtım materyali (DNA ve RNA) taşır ve yeni hücrelere aktarır.
-Tüm metabolik olaylar hücrede gerçekleşir.
[b]Hücreden Organizmaya[/b]
Doku: Aynı görevi yapmak için bir araya gelen aynı özelliği taşıyan hücre topluluğuna denir.
Organ: İki veya daha fazla dokunun oluşturduğu yapıya denir.
Sistem: Belli bir görevi yerine getirmek için bir araya getiren organ topluluğuna denir.
Organizma : Sistemlerin bir araya gelmesi sonucu oluşur.
- Benzer görev yapan hücreler birleşerek dokuları,
- Dokular birleşerek organları,
- Organlar birleşerek sistemleri,
- Sistemler birleşerek organizmayı yani canlıyı oluşturur.